Η Φιλολογία στην εποχή της Ψηφιακής Επανάστασης

Σκεφτείτε την λέξη φιλόλογος και φιλολογία. Πιθανότατα στο μυαλό των περισσότερων συνειρμικά να έρχονται αναμνήσεις από την εποχή του εβδομαδιαίου εξαώρου της αρχαίας ελληνικής ιστοριογραφίας  στο Λύκειο, ενώ μια άλλη μερίδα ανθρώπων, στην ερώτηση «πώς φαντάζεστε τον φιλόλογο του σήμερα;» ίσως να απαντήσει «θαμμένο, κυριολεκτικά, κάτω από στοίβες σκονισμένων βιβλίων, μελετώντας με τις ώρες από Όμηρο, μέχρι Καβάφη και Παπαδιαμάντη.» Σε καμία περίπτωση, όμως, δε θα τον φανταζόταν κανείς μπροστά από την οθόνη ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή, να δημιουργεί βάσεις δεδομένων και ηλεκτρονικές πλατφόρμες. Το παραπάνω στερεότυπο ήρθε να αποδομήσει η ημερίδα, «Ψηφιακές τεχνολογίες και Νεοελληνική Φιλολογία: Ο φιλόλογος ως δημιουργός, διαχειριστής και χρήστης ψηφιακού περιεχομένου», την οποία  διοργάνωσε με μεγάλη επιτυχία, ο κύκλος του μεταπτυχιακού προγράμματος της ειδίκευσης των Νεοελληνικών Σπουδών του τμήματος Φιλολογίας, σε συνεργασία με την Επιτροπή Ερευνών και με την υποστήριξη της Βιβλιοθήκης και του Κέντρου Πληροφόρησης (ΒΚΠ), την Τετάρτη 22 Οκτωβρίου, στην αίθουσα εκδηλώσεων της ΒΚΠ.

Όπως συνάγεται και από τον τίτλο, βασικό θέμα της εκδήλωσης αποτέλεσε ο εκσυγχρονισμός της φιλολογικής επιστήμης και πιο ειδικευμένα, του κλάδου των Νεοελληνικών Σπουδών και η ένταξή του στον περίφημο χώρο των Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Σπουδών (Digital Humanities). Είναι πραγματικά αξιοπερίεργο το γεγονός ότι η Ελλάδα, εν έτει 2014, βρίσκεται στις κορυφαίες θέσεις ως προς την «ψηφιακή εξάλειψη», δηλαδή την έλλειψη ψηφιακού υλικού στο διαδίκτυο, σε αντίθεση με άλλες χώρες παγκοσμίως, οι οποίες έχουν διαθέσει τεράστια κονδύλια για τη συγκρότηση και την οργάνωση ψηφιακών βιβλιοθηκών και βάσεων δεδομένων, οι οποίες όχι μόνο διευκολύνουν το ακαδημαϊκό έργο, αλλά βοηθούν και τον απλό περιηγητή του διαδικτύου να «μυηθεί» σ’ έναν κόσμο με πάρα πολλές δυνατότητες και ενδιαφέροντα. Στο πλαίσιο αυτό, έγινε η παρουσίαση διάφορων πρωτοβουλιών για τη συγκρότηση ηλεκτρονικών βάσεων δεδομένων, όπως οι «Ψηφίδες» και η «Ανεμόσκαλα» του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ), οι οποίες ως βασικό στόχο έχουν να συνδράμουν δυναμικά στην μεταφορά του εντύπου στην ψηφιακή εκδοχή του, παρέχοντας, ταυτόχρονα, τη δυνατότητα στον επισκέπτη να κάνει σύνθετες αναζητήσεις και να διαμορφώνει μια πιο σφαιρική εικόνα για το θέμα που τον απασχολεί, με τη βοήθεια μιας λεπτομερούς βιβλιογραφίας και με μια σειρά καινοτόμων εργαλείων, τα οποία ακόμα βρίσκονται υπό κατασκευή. Παράλληλα, αναδείχθηκε και η σημαντική συνδρομή της ΒΚΠ με τη συγκρότηση των ηλεκτρονικών πλατφορμών «Πλειάς» και «Κοσμόπολις», στις οποίες περιλαμβάνεται ευρετηριασμένο το πλήρες περιεχόμενο 48 περιοδικών του 19ου και του 20ου αι.

Οι πρωτοβουλίες αυτές, αν λειτουργήσουν σωστά και ξεφύγουν από τον κίνδυνο της στασιμότητας, θα δώσουν μια νέα πνοή στις ελληνικές φιλολογικές επιστήμες και θα μπορέσουν να αποκτήσουν μια λειτουργική θέση στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, η οποία βρίσκεται σε φάση εσωτερικής ενδοσκόπησης και αυτοβελτίωσης. Άλλωστε, το φωτεινό παράδειγμα του Κέντρου Νέου Ελληνισμού (CeMoG) του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βερολίνου (FUBerlin) είναι ενδεικτικό: Με τη συγκρότηση της πλατφόρμας wikiopenLIT, ενός συνεχώς εμπλουτιζόμενου χρονολογίου της ιστορίας της λογοτεχνίας, όχι μόνο γίνεται πιο διαδραστική η εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά ταυτόχρονα εμπλουτίζονται και τα σχετικά λήμματα της Γερμανικής Wikipedia. Σε κάθε περίπτωση, όμως, πρέπει να γίνουν σημαντικά βήματα, τα οποία πρέπει να ξεκινήσουν από την ίδια την κατάρτιση του φιλολογικού δυναμικού, με την ένταξη σχετικών μαθημάτων ήδη στο προπτυχιακό και μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών και τη δημιουργική διατμηματική συνεργασία εντός των ελληνικών Πανεπιστημίων.