Ο Νοέμβρης του '73 στην Πάτρα σε πρώτο πρόσωπο

>>16 Νοέμβρη 1973. Από την κατάληψη του Παραρτήματος. Το πανό «κάτω η χούντα» το έφτιαξε ο Πέτρος Εσκίογλου (με κόκκινο χρώμα πλην της λέξης ΧΟΥΝΤΑ που ήταν με μαύρο). Φωτ. αρχείο Π. Εσκίογλου. Πηγή http://arcadia.ceid.upatras.gr/afkpatras

Ζητήσαμε από την Τζόγια Καππάτου, Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμ. Ηλεκτρολόγων, να μάς διηγηθεί πώς έζησε τις μέρες του Νοέμβρη του '73 στην Πάτρα. Και σάς τις αφηγούμαστε σε πρώτο πρόσωπο, μαζί με τη δική της σύντομη ιστορία για το αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα στην Πάτρα. Επιχειρώντας ψήγματα σύγκρισης με το σήμερα, την αφήγηση πλαισιώνουν οι απόψεις των μελών της συντακτικής μας ομάδας για το σημερινό μήνυμα του Πολυτεχνείου.

Ήταν τέλη του '71, στην Πάτρα. Ήμουν δευτεροετής φοιτήτρια του Τμ. Ηλεκτρολόγων, με καταγωγή από την Κεφαλλονιά˙ έμενα μόνη σε μια μικρή γκαρσονιέρα στην Καρόλου. Μάς θυμάμαι νέους φοιτητές, χωρίς ιδιαίτερη συνειδητοποίηση, να μαζευόμαστε σε μικρές παρέες στα σπίτια να συζητούμε τα θέματα που μας προβλημάτιζαν στο Πανεπιστήμιο. Στο Πανεπιστήμιο Πατρών, που τότε διοικούνταν από Επιτροπή διορισμένη από τη φασιστική Χούντα, με Πρόεδρό της τον Στρατηγό ε.α.  Αχιλλέα Τάγαρη, είχε επιβληθεί σε φοιτητές και καθηγητές ο σκοταδισμός των Συνταγματαρχών. Δεν μπορούσαμε να εκφράσουμε ελεύθερα την σκέψη μας, να συναντηθούμε για να συζητήσουμε, ν' ακούσουμε την μουσική που θέλαμε, να διαβάσουμε τα βιβλία που μάς άρεσαν. Δεν συζητώ καν για συμμετοχή σε ακαδημαϊκά θέματα, όπως το πρόγραμμα σπουδών.

Όμως, στις αρχές του '72, αρχίσαμε να ενωνόμαστε κάτω από τα πανελλήνια φοιτητικά αιτήματα για ελεύθερα συλλογικά όργανα: ελεύθερες φοιτητικές εκλογές, αντικατάσταση των διορισμένων διοικητικών φοιτητικών συμβουλίων και εκδημοκρατισμό της λειτουργίας του Πανεπιστημίου. Από ασύνδετες φοιτητικές παρέες γνωστών, αρχίσαμε να ωριμάζουμε μέσα από τα προβλήματα στους πρώτους ενιαίους πυρήνες προβληματισμού και αντίστασης. Έτσι, αρχίσαμε να διαμορφώνουμε το αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα στην Πάτρα και ταυτόχρονα αυτό μαζικοποιούνταν και μάς διαμόρφωνε, και τελικά σημάδεψε και την μετέπειτα ζωή μας.

Κάτω από την πίεση του ανερχόμενου φοιτητικού κινήματος η Χούντα αποφασίζει να επιτρέψει φοιτητικές εκλογές, δήθεν ελεύθερες, στην ουσία πλήρως ελεγχόμενες, ενώ μέχρι τότε τα φοιτητικά συμβούλια τα διόριζε η ίδια. Ήταν Νοέμβρης του '72, όταν έγιναν στην Πάτρα οι πρώτες «ελεύθερες» φοιτητικές εκλογές, όπου είχαμε κατεβάσει υποψήφιους δικούς μας αντιχουντικούς φοιτητές στο ενιαίο ψηφοδέλτιο. Μάς θυμάμαι μαζεμένους στο αμφιθέατρο του Παραρτήματος, στο τέλος της ψηφοφορίας. Η εφορευτική επιτροπή, ορισμένη από τη Χούντα, αντικαθιστά το σύνολο της κάλπης με ψεύτικα ψηφοδέλτια. Είναι χαρακτηριστική η κωμική ιστορία αποκάλυψης της νοθείας την ίδια ώρα, όταν ένας δικός μας φοιτητής ακολούθησε μέλος της εφορευτικής επιτροπής και βρέθηκαν τα αληθινά ψηφοδέλτια σε καζανάκι της τουαλέτας.

Ένα από τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζαμε τότε, ήταν η απαγόρευση ελεύθερου φοιτητικού συνδικαλισμού και ως εκ τούτου δεν μπορούσαμε να κάνουμε ούτε συγκέντρωση, βρίσκαμε συνεχώς κλειδωμένες τις πόρτες του Παραρτήματος και προσπαθούσαμε να προλάβουμε να μπούμε μέσα, πριν τις κλείσουν. Υπενθυμίζω ότι τότε στην Πανεπιστημιούπολη, στο Ρίο, υπήρχαν μόνο τα μικρά προκατασκευασμένα κτήρια και η μόνη μεγάλη αίθουσα ήταν το αμφιθέατρο στο Παράρτημα της Πάτρας. Θυμάμαι χαρακτηριστικά, στις αρχές του ΄73, μαζέψαμε σε μία μέρα 514 υπογραφές με αίτημα για γενική συνέλευση (ποσοστό σημαντικό στους τότε περίπου 1200 ενεργούς φοιτητές), με τέλεια εγρήγορση για να μην μας αντιληφθεί η Ασφάλεια: συνεργεία έπαιρναν τις υπογραφές από σπίτι σε σπίτι, τις παρέδιδαν σε ενδιάμεσους, σε κάποια στάση λεωφορείου και αυτοί με τη σειρά τους τα συγκέντρωναν σε κάποιο σπίτι. Τότε, η συμμετοχή στον αγώνα, ακόμα και μέσω της υπογραφής σου, είχε κόστος, δεν ήταν μία ανέξοδη πράξη αντίστασης: σήμαινε κυνήγι, προσαγωγή στην ασφάλεια, συχνά ακόμα και βασανιστήρια, πιέσεις από την Ασφάλεια για «να συνετιστούμε».

Σταθμό στο κίνημά μας απετέλεσε η Συνέλευση μας στις 27 Φεβρουαρίου 1973, η οποία διήρκεσε 16 ώρες, με συμμετοχή σχεδόν του συνόλου των 1200 ενεργών φοιτητών, η οποία αποφάσισε αποχή από τα μαθήματα έως τις 6 Μαρτίου. Όλες οι αποφάσεις μας ήταν ομόφωνες και οι διαφωνίες υποχωρούσαν στη θέλησή μας να είμαστε ενωμένοι σαν μια γροθιά. Τότε, άρχισαν να ακούγονται πιο ανοικτά τα πρώτα πολιτικά συνθήματα κατά της Χούντας, καθώς επίσης είχαν ήδη αρχίσει οι πρώτες στρατεύσεις φοιτητών από το Καθεστώς. Το κίνημά μας κλιμάκωνε τους στόχους του και αξίζει να σημειώσουμε ότι βαδίζαμε οργανωμένα και συντεταγμένα με επιτροπές αγώνα.

Στις 16 Μαρτίου 1973, βρίσκουμε την πόρτα του Παραρτήματος κλειστή για να μας εμποδίσουν να κάνουμε συγκέντρωση, και ενώ η Επιτροπή του κινήματος -στην οποία συμμετείχα- συζητούσε αυτά τα θέματα με επιτροπή καθηγητών στο Παράρτημα, φοιτητές που περίμεναν τα αποτελέσματα της συνάντησης ξεκίνησαν να πάνε για φαγητό στη Φοιτητική Λέσχη, που βρισκόταν στην οδό Υψηλάντου. Αυτή όμως η πορεία των φοιτητών από το Παράρτημα στη Φοιτητική Λέσχη εξελίχθηκε στην πρώτη αυθόρμητη αντιχουντική διαδήλωση στην Πάτρα. Η Ασφάλεια απέκλεισε τη Φοιτητική Λέσχη, έκανε επέμβαση, έγιναν επιλεκτικές συλλήψεις φοιτητών, μαζί με τα μέλη της Επιτροπής που έσπευσαν να βοηθήσουν. Συγκεκριμένα έγιναν 14 συλλήψεις και οδηγηθήκαμε στην Ασφάλεια˙ εγώ ήμουν η μόνη κοπέλα. Τα αγόρια βασανίστηκαν και κλείστηκαν σε μπουντρούμι, εμένα ως κοπέλα με οδηγούσαν από γραφείο σε γραφείο όλο το βράδυ. Ο εισαγγελέας, στον οποίο οδήγησαν 8 από εμάς, την επόμενη μέρα, μάς όρισε δικάσιμο για το φθινόπωρο του '73.

Στις 19 Μαρτίου ο Στρατηγός Τάγαρης έστειλε εκφοβιστική επιστολή στους γονείς όλων των φοιτητών να συνετίσουν τα παιδιά τους που παρασύρονταν σε παράνομες ενέργειες, ενώ τον Ιούνιο συνέταξε και έδωσε στους καθηγητές λίστα με τους “επικίνδυνους” φοιτητές, μέλη του Κινήματος. Υπήρχε μάλιστα και βαθμός επικινδυνότητας του κάθενός μας σε κλιμακούμενα επίπεδα Α, Β, Γ˙ ο δικός μου ήταν Γ.

Η Χούντα έκανε τη δίκη μας για την κατάληψη της Φοιτητικής Λέσχης στις αρχές Αυγούστου '73 για να μην υπάρχουν φοιτητές, εγώ, όμως, θυμάμαι το δικαστικό μέγαρο της Πάτρας να έχει πολιορκηθεί από πλήθη φοιτητών, και τη δίκη μας και με τις καταθέσεις των μαρτύρων φοιτητών και των κατηγορουμένων να έχει μετατραπεί σε καταγγελία κατά της δικτατορίας. Δημοκρατικοί δικηγόροι των Πατρών και της Αθήνας υπερασπίζονται τους φοιτητές: τέσσερις από τους συλληφθέντες καταδικάστηκαν με ελαφριές ποινές, ενώ οι άλλοι τέσσερις -ανάμεσα τους και εγώ- αθωωθήκαμε λόγω αμφιβολιών.

Διανύουμε το φθινόπωρο του '73 με το πείραμα Μαρκεζίνη της δικτατορίας για δήθεν στροφή στη φιλελευθεροποίηση, όταν την Τετάρτη 14 Νοέμβρη '73 ξεκινά στην Αθήνα η κατάληψη του Πολυτεχνείου. Μάς θυμάμαι το βράδυ εκείνο κρυφά μαζεμένους στο καφενεδάκι του Σταθμού να αποφασίζουμε ανάλογες κινητοποιήσεις, και στην Πάτρα και όλη τη νύχτα να ειδοποιούμε τους φοιτητές για να έρθουν. Την Πέμπτη 15 Νοέμβρη κάνουμε συγκέντρωση στο προαύλιο του Παραρτήματος, αποφασίζουμε την κατάληψη του κτηρίου. Ανακηρύσσουμε το Πανεπιστήμιο σε ελεύθερο Πανεπιστήμιο της Πάτρας. Εκλέγεται Επιτροπή κατάληψης, στα μέλη της εγώ, ο Δημήτρης Βεργίδης, σήμερα καθηγητής του Παιδαγωγικού Τμήματος του Πανεπιστημίου μας, οι Ταγκαλάκης, Βογιατζής, κ.ά. και εκδίδεται ψήφισμα συμπαράστασης στον φοιτητικό αγώνα της Αθήνας. Είχαμε κλείσει τις πόρτες του Παραρτήματος και ήμασταν μέσα πολλοί φοιτητές, μόνο φοιτητές, ελέγχαμε τις πόρτες και δεν αφήναμε να μπουν καθόλου εξωπανεπιστημιακοί. Από τους καθηγητές που είμαστε σήμερα στο Πανεπιστήμιο Πατρών, ενδεικτικά θυμάμαι τον Αλετρά στην Ιατρική, τον Καούρη στους Μηχανολόγους, τον Αλεξόπουλο στους Μηχανικούς Η/Υ. Επικρατούσε ενθουσιασμός και οργασμός δημιουργικότητας: συνεργεία έγραφαν χειρόγραφες προκηρύξεις, που τις πετούσαμε από παράθυρο στην οδό Κορίνθου, φτιάχναμε πανό με ό,τι υλικά υπήρχαν, δημιουργήσαμε και λειτουργούσαμε Ραδιοφωνικό Σταθμό, καλούσαμε το λαό της Πάτρας σε εξέγερση. Για τους Πατρινούς που έφερναν φαγητό και χρήματα και μάς συμπαραστέκονταν έξω από το Παράρτημα, ήταν μία γενναία πράξη αντίστασης. Το ίδιο πρώτο βράδυ γιορτάσαμε: δώσαμε μουσική και θεατρική παράσταση, διακωμωδούσαμε τον Στρατηγό και -δεν θα το πιστέψετε-, ως νέοι τότε, ακόμα και τα βασανιστήρια που περάσαμε στην Ασφάλεια.

Τη δεύτερη μέρα, Παρασκευή 16 Νοέμβρη, και καλώντας συνεχώς σε συμπαράσταση τον πατρινό λαό, μία οργανωμένη από μας ομάδα φοιτητών βγαίνει από το κατειλημμένο κτήριο και κάνει διαδήλωση από το Παράτημα έως τα Ψηλά Αλώνια. Μαζί τους ενώνονται πολλοί Πατρινοί. Κυριαρχούν ξεκάθαρα πολιτικά συνθήματα καταγγελίας της Χούντας και του ρόλου των Αμερικανών, ζητούμε δημοκρατικό πολίτευμα, μια νέα Ελλάδα. Καθώς ήμασταν σε απευθείας επαφή με το Μετσόβιο, αργότερα μαθαίνουμε για τους πυροβολισμούς, για τους πρώτους νεκρούς, για την εμπλοκή του στρατού. Τη νύχτα εκείνη η Ασφάλεια περικυκλώνει το Παράρτημα, ενώ πολίτες μάς πληροφορούν ότι ο στρατός ξεκινάει από το ΚΕΤΧ και έρχεται προς τα εμάς.

Οι συμφοιτητές μας κοιμούνται αποκαμωμένοι, ενώ η Επιτροπή Κατάληψης συνεδριάζει αργά το βράδυ και αποφασίζει οργανωμένη εκκένωση του Παραρτήματος και συνάντηση την επόμενη μέρα στην πλατεία Γεωργίου. Ξυπνάμε τους άλλους παρέα-παρέα, τους φυγαδεύουμε σιγά-σιγά, αδειάζοντας το Παράρτημα και, ενώ έχουμε μείνει τελευταίοι, η Επιτροπή και άλλα περίπου 15 άτομα, συνειδητοποιούμε ότι η Ασφάλεια περιμένει να μάς συλλάβει στις 2 πόρτες του κτηρίου. Από ένα σημείο στο πλάι του κτη,ρίου προς την Αράτου σκαρφαλώνουμε, μέσα στη νύχτα προς τη 17η Νοέμβρη, τον τοίχο και βρισκόμαστε στην αυλή ενός μικρού σπιτιού. Γεμάτο αγωνία το ζεύγος γερόντων που μένει εκεί μάς φυγαδεύει, και τρέχοντας φεύγουμε προς το Κάστρο. Τις επόμενες ώρες κηρύχθηκε στρατιωτικός νόμος. Στο σπίτι μου δεν τόλμησα να πάω, έμαθα ότι θυροκολλήθηκε ένταλμα σύλληψης, κρύφτηκα με το Δημήτρη Αθανασίου σε ένα σπίτι φοιτητών από την Κρήτη κάτω απο το δασύλλιο. Μάς φυγάδευσε από την Πάτρα μία θεία μου και βρεθήκαμε στην Αθήνα, όπου κρυβόμαστε από σπίτι σε σπίτι, συνειδητοποιώντας ότι μας κυνηγά και η ΕΣΑ. Τα πράγματα δυσκόλεψαν, δεν θέλαμε να θέτουμε κανέναν σε κίνδυνο, και παρουσιαστήκαμε -μετά από συμβουλή γνωστού δημοκρατικού νομικού - στον στρατιωτικό ανακριτή στο Ρουφ, ο οποίος και διέταξε την προφυλάκισή μου στις φυλακές Κορυδαλλού. Αποφυλακίστηκα προσωρινά, τέλη Δεκέμβρη του '73, ενώ ο Ιωαννίδης έχει ήδη ανατρέψει τον Παπαδόπουλο. Τον Ιούλιο του ‘74 η Χούντα πέφτει, μετά και από την προδοσία στην Κύπρο˙ η δίκη μου δεν γίνεται ποτέ.