Ο υπερθετικός βαθμός της «αριστείας»

Το τελευταίο διάστημα, με αφορμή τις προγραμματικές δηλώσεις του νέου Υπουργού Παιδείας, γίνεται συζήτηση για το θέμα της αριστείας. Στην ανώτατη εκπαίδευση μπορεί κανείς να μιλά για κέντρα αριστείας, δηλαδή μονάδες που προεξέχουν κυρίως στην έρευνα, ή και για ερευνητικά προγράμματα με τον τίτλο «Αριστεία» που στηρίζονται στις υψηλές επιδόσεις των ερευνητών. Δύσκολα, όμως, αναφέρεται η αριστεία σε σχέση με τη διδασκαλία. Τυχαίο; Μπορεί και όχι.

Ο ορισμός της αριστείας στο παραπάνω πλαίσιο έχει ουσιαστικά έναν τεχνοκρατικό χαρακτήρα.  Ως παράγωγο του υπερθετικού βαθμού «άριστος» που υπονοεί μια μετρήσιμη κλίμακα (το ανώτατο σημείο), ερμηνεύεται με κατεξοχήν ποσοτικούς δείκτες. Για παράδειγμα, υψηλός αριθμός ερευνητικών προγραμμάτων, δημοσιεύσεων, ετεροαναφορών και κατά συνέπεια υψηλός δείκτης απήχησης του επιστημονικού έργου.  Επομένως, αυτός ο ορισμός της αριστείας είναι κατά βάση ποσοτικός.

Ο, σχεδόν, εξολοκλήρου μετρήσιμος προσδιορισμός της «αριστείας» προσκρούει, εν μέρει, στην ίδια την πρωταρχική σημασία της λέξης που ορίζεται με ποιοτικά χαρακτηριστικά. Κι αυτό γίνεται σαφές αν προσπαθήσει να δει κανείς τι καθιστά «άριστο» έναν εκπαιδευτικό σε επίπεδο διδασκαλίας. Προφανώς, δε θα κριθεί με βάση τον αριθμό των μαθητών ή φοιτητών που εκπαιδεύει ούτε με αποκλειστικό γνώμονα τα τυπικά του προσόντα, αλλά με βάση, κυρίως, ουσιαστικά στοιχεία, δηλαδή, το κατά πόσο οι γνώσεις που κατέχει μεταφέρονται επιτυχώς στους εκπαιδευόμενους, πώς συμβάλλει στη διαμόρφωση σκεπτόμενων προσωπικοτήτων, πώς βλέπει τις ιδιαιτερότητες του κάθε εκπαιδευόμενου και πώς ανταποκρίνεται σε αυτές. Σε ποιά κλίμακα μετρώνται αυτά τα χαρακτηριστικά;

Τέλος, αν ένας από τους στόχους της παιδείας είναι, πράγματι, η αριστεία με τα ποιοτικά της χαρακτηριστικά, τότε τι καλύτερο από το να ισχύσει σε όλες τις μονάδες και τις βαθμίδες της δημόσιας εκπαίδευσης, ανταποκρινόμενη στις ικανότητες και ιδιαιτερότητες όλων.  Ίσως πρέπει να ξανασκεφτούμε, λοιπόν, τι είδους «αριστεία» θέλουμε και πώς μπορούμε να την πετύχουμε.

Σύνταξη: