Graffiti και δημόσιος χώρος: Τέχνη ή Βανδαλισμός;

Περπατάς στον δρόμο και βλέπεις κτήρια, παλιά ή καινούρια, ερειπωμένα ή γεμάτα κόσμο, γκρίζα ή με χρώματα, με graffiti. Εκεί σταματάς λίγο, τα παρατηρείς κι είτε χαμογελάς είτε συνεχίζεις και πάλι σκεφτικός.

Πολλοί σταματώντας Πατησίων και Στουρνάρη, κοίταξαν απορημένοι ή εκνευρισμένοι το ιστορικό κτήριο του Πολυτεχνείου που έστεκε επιβλητικό, όπως πάντα, αλλά είχε κάτι διαφορετικό. Ένα ασπρόμαυρο graffiti είχε σχεδιαστεί στο μεγαλύτερο μέρος του εν μια νυκτί.
Προκλήθηκε αναταραχή και έντονες αντιδράσεις, κινητοποιήθηκαν οι αρχές και το graffiti έγινε κύριο θέμα ειδήσεων και συζήτησης από την τηλεόραση μέχρι και τις μικρότερες γειτονιές. Όλοι μιλούσαν για το τι είναι graffiti, αν συγκαταλέγεται στις τέχνες ή αν αποτελεί βανδαλισμό, αν έπρεπε να γίνει στο συγκεκριμένο κτήριο. Ερωτήματα των ημερών που χωρίς να τα κρίνουμε, o Nukis Grigoris Patsos κι εγώ προσπαθήσαμε απλώς να ερμηνεύσουμε.

Ο Nukis, απόφοιτος του Τμήματος Επιστήμης των Υλικών του Πανεπιστημίου μας, με όμορφα έργα του να διατηρούνται ακόμα σε ορισμένους τοίχους της Πανεπιστημιούπολης, και σήμερα καταξιωμένος  graffiti artist, μάς δίνει τη δική του οπτική για το πολυσυζητημένο graffiti :

«Είναι ασπρόμαυρο και χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο για να υποδηλώσει τη ρευστότητα που επικρατεί στην πολιτική κατάσταση της χώρας. Το κτήριο επιλέχθηκε συνειδητά για να τραβήξει την προσοχή και για να αφυπνίσει. Οι εικαστικοί που το σχεδίασαν, ένιωσαν ότι αυτό βιώνουν τη συγκεκριμένη στιγμή και θέλησαν να το συμβολίσουν με αυτόν τον τρόπο. Το Πολυτεχνείο, ίσως, επιλέχθηκε για να υποδηλώσει την παραμέληση της παιδείας. Έβαψαν ένα σύμβολο που έχει παραμεληθεί από την κοινωνία για να στραφούν τα μάτια και πάλι σε αυτό. Αν έφτιαχναν κάτι συγκεκριμένο, θα εγείρονταν άλλα ερωτήματα.»
Συμφωνήσαμε ότι, ίσως, θα έπρεπε να είχε ζωγραφιστεί σε διαφορετικό πλαίσιο, να είχε προηγηθεί μελέτη στο κτήριο και να είχε δοθεί κάποια άδεια. Από την άλλη, όμως, γιατί ένα ζωντανό μνημείο της ιστορίας μας μένει απροστάτευτο; Γιατί έπρεπε να φτιαχτεί ένα graffiti για να του δοθεί λίγη προσοχή; Μήπως αυτή η κραυγή, βαμμένη με άσπρο και μαύρο, πέτυχε τον σκοπό της;

Από πολλούς χαρακτηρίστηκε βανδαλισμός. Πότε, όμως, δίνουμε έναν τέτοιο προσδιορισμό; «Όταν αυτό που σχεδιάζεται δεν έχει υπόσταση και νόημα, τότε, ναι, μπορούμε να του προσδώσουμε αυτόν τον χαρακτηρισμό. Το συγκεκριμένο graffiti ,όμως, είχε έναν σκοπό». Όσο κι αν δεν επικροτούμε την πράξη, πρέπει να προσέχουμε τι «κατηγορίες» προσδίδουμε στα γεγονότα.

Στο σημείο αυτό, η κουβέντα πήρε άλλη τροπή και ο Nukis μού μετέφερε με απλά λόγια τη γοητεία του graffiti.

«Υπάρχουν δύο ειδών street art, η παράνομη και η νόμιμη. Το graffiti είχε ξεκινήσει ως παράνομο, αλλά έχουν γίνει κάποια μικρά βήματα για τη νομιμοποίησή του. Όταν, όμως, είσαι εικαστικός, δεν έχεις στόχο να κάνεις καταστροφές ούτε να παρανομείς. Το graffiti είναι ένα σύμβολο κόντρα στο ρεύμα. Στοχεύει στο να αφυπνίσει και να προσδώσει μια άλλη οπτική σε αυτό που ο κόσμος βλέπει καθημερινά. Ο εικαστικός αλλάζει το τοπίο, άρα αλλάζει αυτά που παρατηρούν και αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι. Το graffiti έχει γοητεία στον δρόμο, γιατί αφιερώνεις λίγο χρόνο- αφιερώνεσαι σε αυτό που βλέπεις. Σταματά η ζωή και βλέπεις με τα μάτια ενός street artist. Το μάτι έχει συνηθίσει να είναι αδιάφορο, ο εικαστικός, όμως, θα αλλάξει την οπτική της καθημερινότητάς σου με τις χρωματικές του δηλώσεις, γιατί το graffiti είναι δήλωση. Είναι μια εφήμερη δήλωση που δεν θα διαρκέσει για πάντα. Δεν είναι πινάκας σε γκαλερί. Απευθύνεται, όμως,σε όλες τις κοινωνικές μάζες. Ενώνει. Η τέχνη πάντα ενώνει. Το graffiti είναι άμεσο, γιατί βασίζεται στην επικοινωνία και την αλληλεπίδραση με το κοινό εκείνη τη στιγμή, ακόμα κι όταν θες να μεταδώσεις κάτι αρνητικό. Φέρνεις τη γκαλερί κοντά στον άνθρωπο που δεν έχει τη δυνατότητα να πάει σε αυτήν

Αν μπορούσαμε να καταλήξουμε σε κάτι γύρω από αυτό το ζήτημα, ίσως να ήταν το εξής:

Το πού, το πώς και το ποιος είναι οι βασικές παράμετροι που καθορίζουν το αποτέλεσμα της γνώμης που διαμορφώνουμε.

Σκοπός της τέχνης είναι να προβληματίσει και τα κατάφερε. Ας πάρουμε αυτό ως αφορμή για να δοθεί περισσότερος χώρος στις τέχνες, στην ελεύθερη έκφραση και στους εικαστικούς, ώστε να διαθέσουν τα καλλιτεχνικά τους κίνητρα, χωρίς να καταπατώνται ιστορικές μνήμες.

«Αυτή η χώρα έχει ξεχάσει ότι ήταν ο φάρος του πολιτισμού, σε όλες τις τέχνες

 

Ευχαριστώ πολύ τον Nukis Grigoris Patsos για την ενδιαφέρουσα συνέντευξη και την εποικοδομητική συζήτηση.