Γλωσσικός Σεξισμός

Βρισκόμαστε στο έτος 2016 και θεωρητικά μπορούμε να μιλάμε για ισότητα μεταξύ των δύο φύλων. Συμβαίνει όμως αυτό στην πραγματικότητα;
 
Καθημερινά γυναίκες και άντρες υφίστανται τις επιπτώσεις διαφόρων ειδών σεξισμού και δυστυχώς η γλώσσα δεν αποτελεί εξαίρεση, παρ’ ότι όλοι είμαστε άνθρωποι. Άνθρωποι, μια ενδιαφέρουσα λέξη επί τη ευκαιρία. Συναντάται μόνο στο αρσενικό γένος στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου, σε κάποιες είναι ακριβώς ίδια με τη λέξη ‘άντρας’ (βλ. την αγγλική λέξη ‘man’). Στις αυθόρμητες, παράλληλα, εικόνες που κάνουμε όλοι κατά την παραγωγή μιας λέξης είναι συντριπτικό το ποσοστό εκείνων που, χρησιμοποιώντας τη λέξη ‘άνθρωπος’ σε οποιαδήποτε φράση, θα σχηματίσουν έναν άντρα στο μυαλό τους: ‘Ο άνθρωπος πρέπει να δουλεύει για να ζήσει’, ‘Ο άνθρωπος δεν πάει με τα καλά του’. Σε ποια από αυτές τις φράσεις φτιάξατε κάποια γυναίκα στο μυαλό σας; Κατά ένα ποσοστό τουλάχιστον 99% η απάντηση είναι, σε καμία. 
 
Βεβαίως, μιας και ιστορικά το αίτημα για ισότητα των δύο φύλων είναι σχετικά πρόσφατο και μιας και τα πατριαρχικά πρότυπα ασκούν σθεναρή αντίσταση, η γλώσσα δεν έχει εξελιχθεί ακόμα όπως θα έπρεπε. Οι γυναίκες έχουν αποδείξει το προφανές, ότι δηλαδή έχουν τις ίδιες ακριβώς δυνατότητες με τους άντρες. Φαίνεται όμως κάτι τέτοιο και στη γλώσσα; Θα χρησιμοποιήσεις την έκφραση ‘φοιτήτρια Ιατρικής’, όμως το ‘γιατρίνα’ σου ακούγεται κάπως λαϊκό, έτσι δεν είναι; Επομένως η λέξη που χρησιμοποιείται γενικά είναι η αρσενική ‘γιατρός’. Κάτι τέτοιο βέβαια από μόνο του ίσως να μην ήταν σημαντικό, αν δε βρισκόταν σε ένα πλαίσιο ταξικής κατηγοριοποίησης των γυναικών, καθώς για επαγγέλματα χαμηλότερου κοινωνικού κύρους οι αντίστοιχες θηλυκές λέξεις υπάρχουν (βλ. ‘καθαρίστρια’, ‘μαγείρισσα’). Βεβαίως ισχύει σε ορισμένες περιπτώσεις και το αντίστροφο για κάποια επαγγέλματα που θεωρούνται ‘θηλυκά’. Δε θα έλεγες π.χ. ‘ο καμαριέρος’ με την ίδια άνεση που θα πεις ‘η καμαριέρα’.  
 
Αλλά φυσικά το θέμα δεν λήγει εκεί. Ο προφορικός λόγος δίνει με τη σειρά του ποικίλους τρόπους έκφρασης του σεξισμού. Χαρακτηριστικότατο παράδειγμα είναι τα χιουμοριστικού τύπου σκετς που προβάλλονται στα μέσα ενημέρωσης. Όλοι θυμόμαστε τον Σερβετά και τον Κανάκη να παριστάνουν τις γυναίκες (https:// www.youtube.com/watch?v=EFQhZAiPlTA). Αυτό που θεωρούνταν αστείο, πέρα από την στερεοτυπική εμφάνιση που έφεραν, ήταν ο χαρακτηριστικός επιτονισμός καθώς και οι ‘γυναικείες’ εκφράσεις που χρησιμοποιούσαν.  
 
Αλλά, πέρα από το Α.Μ.Α.Ν., ο ιδιαίτερος επιτονισμός, βαρύς όταν παριστάνουμε άντρα, και θηλυκός, ενισχυμένος από χαζές εκφράσεις και συγκεκριμένες χειρονομίες, όταν παριστάνουμε τη γυναίκα, είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα είδη γλωσσικού σεξισμού που όλοι διαπράττουμε καθημερινά. Μπορούμε να καταλάβουμε το λόγο της ύπαρξής τους αν τα εντάξουμε σε ένα γενικότερο εξωγλωσσικό στερεοτυπικό μιντιακό πλαίσιοπρότυπο, του σκληρού, απόμακρου και λιγομίλητου ‘άντρακλα’ και της χαζοχαρούμενης γυναικούλας. 
 
Καθετί, προκειμένου να εξελιχθεί, χρειάζεται χρόνο. Στην περίπτωση της γλώσσας βέβαια, όπως και της κοινωνίας, χρειάζεται και αλλαγή συνειδήσεων. Και, για να βάλουμε μια τελεία, η γιατρίνα, η Πρύτανης (ή ακόμα σωστότερα και νεοελληνικότερα η ‘Πρυτάνισσα’) ως λέξεις δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από τις αντίστοιχες αρσενικές.