Οι απόφοιτοί μας γράφουν

>>Η Νίκη Καραπαναγιώτη

Όταν αρχικά μου ζητήθηκε να επικοινωνήσω με τη Νίκη Καραπαναγιώτη, απόφοιτο του Τμήματος Φιλολογίας, σε καμία περίπτωση δεν περίμενα ότι αυτή η συνομιλία μέσω Skype μεταξύ Πάτρας και Οξφόρδης θα με έκανε να εμπλακώ τόσο έντονα στη συζήτηση, όντας και η ίδια ένα βήμα πριν την αποφοίτησή μου από το τμήμα Φιλολογίας. Η πορεία της, που ξεκινά από τον Πύργο Ηλείας και φτάνει στην Οξφόρδη της Μ. Βρετανίας, μπορεί να χαρακτηριστεί το λιγότερο επιτυχημένη, ενώ η αγάπη της για τις Κλασικές σπουδές έγινε ξεκάθαρα εμφανής μέσα από την συζήτησή μας. Ανέκαθεν επιθυμούσε να γίνει φιλόλογος, όπως μου είπε μιλώντας μου για την μέχρι τώρα πορεία της. Μεγάλωσε στον Πύργο Ηλείας, επομένως η επιλογή του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών ήταν σχεδόν μονόδρομος για εκείνη, αφ’ ενός για οικονομικούς λόγους κι αφ’ ετέρου για να είναι όσο το δυνατόν πιο κοντά στην οικογένειά της. Με την εισαγωγή της στο Τμήμα αγάπησε τη φιλολογία ακόμη περισσότερο, καθώς συνειδητοποίησε, όπως μου ανέφερε χαρακτηριστικά, ότι η γενική εντύπωση σχετικά με το τι είναι η φιλολογία διαφέρει εντελώς από το τι είναι πραγματικά η φιλολογία. Η ιδέα να φύγει για σπουδές στο εξωτερικό άρχισε να καλλιεργείται μέσα της δυο χρόνια πριν την ολοκλήρωση των σπουδών της ύστερα από συζητήσεις που είχε με καθηγητές της, οι οποίοι της μιλούσαν για τις αρετές και την εμπειρία της μελέτης των Κλασικών σπουδών στο εξωτερικό. Αρχικά, η ίδια δεν ήθελε καθόλου να φύγει από την Ελλάδα, όταν όμως έφτασε στο στάδιο εκπόνησης της διπλωματικής της εργασίας η απόφαση είχε ήδη ληφθεί. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών της στην Πάτρα στα τέσσερα χρόνια, έκανε αιτήσεις στα μεταπτυχιακά προγράμματα των Πανεπιστημίων της Οξφόρδης και του Κέιμπριτζ για να γίνει τελικά δεκτή με υποτροφία από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Εκεί ασχολείται για δυο χρόνια με την αρχαία ελληνική και λατινική ιστοριογραφία και τις σπουδές φύλου, και πιο συγκεκριμένα με το έργο του Ηροδότου, ο οποίος αργότερα θα αποτελέσει το αντικείμενο της διδακτορικής διατριβής της στο Πανεπιστήμιο του Reading. Στη διάρκεια των σπουδών της στη Μεγάλη Βρετανία, δεδομένου ότι οι υποτροφίες δεν επαρκούσαν από μόνες τους για να καλύψουν τα υψηλά δίδακτρα και το κόστος διαβίωσης, εργάστηκε είτε παραδίδοντας μαθήματα ως μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης είτε αργότερα σε σχολεία μέσης εκπαίδευσης, διδάσκοντας μαθήματα αρχαίων ελληνικών και λατινικών. Σήμερα, βρίσκεται στην τελική φάση ολοκλήρωσης της διδακτορικής της διατριβής στο Πανεπιστήμιο του Reading, ενώ παράλληλα διδάσκει αρχαία ελληνικά και λατινικά σ’ ένα Λύκειο στην Οξφόρδη. 

Πώς σε άλλαξε η εμπειρία των σπουδών στο εξωτερικό; Ποιες ήταν οι προκλήσεις και οι δυσκολίες που κλήθηκες ν’ αντιμετωπίσεις;

Η γλώσσα ήταν το βασικό μου πρόβλημα στην αρχή, η γνώση της ορολογίας, η συνήθεια του συντακτικού και της γραμματικής, στην αρχή μου φαίνονταν όλα άγνωστα. Γενικά, όποιος δεν έχει συνηθίσει να διαβάζει ξένη βιβλιογραφία από το προπτυχιακό επίπεδο των σπουδών του θ’ αντιμετωπίσει αργότερα στο πρώτο εξάμηνο του μεταπτυχιακού του μεγάλη δυσκολία μέχρι να προσαρμοστεί. Γι’ αυτό συνιστώ ανεπιφύλακτα σ’ όποιον σκοπεύει να σπουδάσει στο εξωτερικό ν’ αρχίσει να διαβάζει ξένα εγχειρίδια πολύ νωρίτερα. Μια άλλη πρόκληση είναι το ίδιο το σύστημα. Εδώ τα πάντα είναι εξαιρετικά οργανωμένα (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν μειονεκτήματα), επομένως πρέπει να μάθεις να είσαι τυπικός και μεθοδικός με κάποια πράγματα και να λειτουργείς και πιο ανεξάρτητα.

Θα συμβούλευες τους νέους απόφοιτους Φιλολογίας του Πανεπιστημίου μας να φύγουν έξω για σπουδές;

Ναι, σίγουρα. Νομίζω ότι αν κάποιος αγαπά το αντικείμενο και θέλει να έχει μια πολύπλευρη γνώση, είναι καλό να το κάνει, έστω και για μικρό χρονικό διάστημα, είτε μέσω των προγραμμάτων Erasmus είτε κάνοντας ένα μεταπτυχιακό σε χώρες που έχουν μια παράδοση στην μελέτη των Κλασικών σπουδών. Αλλάζει τελείως η άποψη που έχεις για τις Κλασικές σπουδές όταν φεύγεις για να δεις πώς αντιμετωπίζουν το αντικείμενό σου άλλοι άνθρωποι, σε άλλες χώρες κι άλλα μέρη του κόσμου. Εγώ θα συμβούλευα τους φοιτητές ν’ αναζητήσουν, δεδομένων των οικονομικών δυσχερειών, ακόμη και προγράμματα parttime ή εξ αποστάσεως, δεν είναι το ίδιο αλλά σίγουρα σου δίνει μια άλλη οπτική. 

Πόσο διαφέρει η διδασκαλία των Κλασικών σπουδών στη Μεγάλη Βρετανία, σε σχέση με την Ελλάδα; Κατά τη γνώμη σου, πού υπερέχει και σε τί υστερεί το ελληνικό πανεπιστήμιο;

Στις Κλασικές σπουδές η Ελλάδα και το Ελληνικό Πανεπιστήμιο υπερέχουν σε πολλά πράγματα, πράγμα το οποίο δε θα περίμενε να το πει κάποιος λαμβάνοντας υπ’ όψη του τον πολύ οργανωμένο τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι Βρετανοί και τη μεγάλη παράδοση που έχουν στην έρευνα και τις δημοσιεύσεις. Βασικό πλεονέκτημα της Ελλάδας είναι ότι ο φοιτητής ήδη πριν εισαχθεί σ’ ένα τμήμα Φιλολογίας έχει μια καλή γνώση της αρχαίας ελληνικής, της λατινικής και μια πρότερη κατανόηση της λογοτεχνίας και της ιστορίας, πράγμα που δεν συμβαίνει απαραίτητα στην Βρετανία ακόμη και στα μεγαλύτερα πανεπιστήμια. Πολύ σημαντικό είναι επίσης ότι η φοίτηση στην Ελλάδα είναι τετραετής κι όχι τριετής, όπως συμβαίνει εδώ, και ο κύκλος σπουδών προσφέρει πολύπλευρες γνώσεις στους φοιτητές, οι οποίες αρχίζουν από την γλωσσολογία και τη βυζαντινή λογοτεχνία και φτάνουν μέχρι τη νεοελληνική λογοτεχνία. Εν συντομία, τα ελληνικά Τμήματα Φιλολογίας προσφέρουν μια καλή βάση γνώσεως, αλλά δυστυχώς δεν είναι κατάλληλα οργανωμένα ώστε να επηρεάσουν τον τομέα σε παγκόσμια κλίμακα.

Έχοντας σπουδάσει σε τρία διαφορετικά Πανεπιστήμια κι έχοντας κάνει στο στάδιο αυτό της ζωής σου ένα σύντομο απολογισμό, πιστεύεις ότι ήταν σοφή η επιλογή σου να ξεκινήσεις από το Τμήμα Φιλολογίας του Π.Π.; Ποια τα οφέλη που αποκόμισες;

Ναι. Βλέπω πολύ θετικά το Π.Π. όλα αυτά τα χρόνια. Θυμάμαι τα τέσσερα χρόνια στην Πάτρα με πολύ αγάπη κι εκτίμηση και νιώθω πολύ μεγάλη υποχρέωση προς πολλούς καθηγητές του τμήματος, οι οποίοι πάντα ήταν πολύ δοτικοί, δεν έμεναν στα βασικά που έπρεπε να μάθουμε, αλλά εξηγούσαν γενικά τι συμβαίνει στο χώρο. Σε προσωπικό επίπεδο χρωστώ πολλά στην κα. Γεωργιάδου, επόπτρια της διπλωματικής μου εργασίας, χωρίς την καθοδήγηση της οποίας δε θα είχα ποτέ ανακαλύψει τον κόσμο της φιλολογίας εκτός συνόρων. Ακόμη κι αν γύριζα το χρόνο πίσω θα επέλεγα την Πάτρα για τις προπτυχιακές σπουδές μου.

Τί θα συμβούλευες τους φοιτητές και ιδιαιτέρως τους νέους απόφοιτους του Τμήματός σου, που ξεκινούν την σταδιοδρομία τους στην Ελλάδα του σήμερα; Ποιους τομείς προκρίνεις ως το «μέλλον» της επιστήμης σου;

Τους φοιτητές, αρχικά, θα τους συμβούλευα, αν μπουν στην σχολή και μέχρι την πρώτη εξεταστική δεν έχουν αγαπήσει το αντικείμενο, να τα παρατήσουν και να φύγουν. Τα πράγματα στις ανθρωπιστικές σπουδές είναι ήδη πολύ δύσκολα και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και ιδιαίτερα τώρα σε εποχή κρίσης βάλλονται πολύ άσχημα, με τα Τμήματα Φιλολογίας να κλείνουν το ένα μετά το άλλο. Αν όμως είναι σίγουροι ότι αγαπούν την φιλολογία, τότε θα πρέπει να είναι προετοιμασμένοι ν’ αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες και την ανεργία του κλάδου, να είναι πρόθυμοι ν’ ακούν τους καθηγητές τους και να ελίσσονται με βάση τις συνθήκες της εποχής. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει ν’ αναπτύξουν επαφή με την τεχνολογία, δεδομένου ότι υπάρχει ένα γενικότερο ρεύμα εισαγωγής της στην εκπαίδευση, θα πρέπει ν’ αποκτήσουν καλό υπόβαθρο ξένων γλωσσών, λογοτεχνίας και κουλτούρας αν θέλουν ν’ ασχοληθούν με τον κλάδο της συγκριτικής φιλολογίας και να παρακολουθούν τις εξελίξεις των άλλων επιστημών, καθώς αρχίζει να γίνεται ολοένα και πιο διαδεδομένη η συνεργασία διαφορετικών επιστημονικών κλάδων με τις Κλασικές σπουδές. Τέλος, ένα καλό πεδίο με μέλλον είναι και οι επιστήμες πρόσληψης και συγκεκριμένα στη νεοελληνική λογοτεχνία, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση που είναι ακόμα ανεξερεύνητα.

Δεδομένου ότι η επαγγελματική αποκατάσταση στις Κλασικές σπουδές είναι ιδιαίτερα δύσκολη τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, τί θα απαντούσες στους επικριτές του κλάδου; Έχουν μέλλον τελικά οι Κλασικές σπουδές;

Φυσικά έχουν μέλλον! Το αστείο με τις Κλασικές σπουδές είναι ότι πάντα φοβόμαστε ότι θ’ αφανιστούν και πάντα επιβιώνουν. Το δύσκολο βέβαια είναι σε περιόδους κρίσης να πείσεις τον κόσμο για το ότι είναι αναγκαίες. Πολλοί μας επικρίνουν ισχυριζόμενοι ότι από τη φιλολογία δεν μπορείς να έχεις άμεσα πρακτικές απολαβές. Πράγματι έτσι είναι, δεν έχω ν’ απαντήσω κάτι σ’ αυτό. Γενικά όμως πιστεύω ότι πρέπει να προωθήσουμε την διδασκαλία τους και η Ελλάδα να πρωτοστατήσει σ’ αυτό. Αν οι επικριτές είναι έφηβοι, τότε, κατανοώντας την λανθασμένη εντύπωση που έχουν για τον κλάδο συνδέοντάς τον με τις δυσλειτουργίες του εκπαιδευτικού συστήματος, θα προσπαθούσα να τους εξηγήσω τι πραγματικά συμβαίνει και να τους δώσω μια ελπίδα ότι τα πράγματα θα βελτιωθούν. Ήδη εδώ γίνονται βήματα με τη συγγραφή νέων βιβλίων και την εισαγωγή της τεχνολογίας. Στους επικριτές μεγαλύτερης ηλικίας θ’ απαντούσα ότι πρέπει να δίνεται στον καθένα ο χρόνος κι ο χώρος να σπουδάσει κάτι που αγαπά με σοβαρότητα. Αν ως βάση τίθεται πάντα το οικονομικό δεν μπορούμε να προσεγγίσουμε τίποτα σοβαρά. Θα τους συμβούλευα επομένως να προσπαθήσουν πρώτα να γνωρίσουν τον κλάδο και όχι να τον επικρίνουν.

Και ως προς το τι σκέφτεται να κάνει μετά την αναγόρευσή της σε διδάκτορα; Η ίδια δηλώνει ότι η επιλογή ανάμεσα σε μια καθαρά ακαδημαϊκή καριέρα και τη διδασκαλία στη μέση εκπαίδευση την προβληματίζει δεδομένων των συνθηκών, αλλά πιστεύει ότι με την κατάλληλη ευελιξία μπορούν να βρεθούν ευκαιρίες -αν και δύσκολα- και στους δυο δρόμους. Όνειρό της είναι να επιστρέψει στην Ελλάδα, αλλά με την προϋπόθεση ότι πραγματικά η Ελλάδα έχει να της προσφέρει κάτι και ότι την χρειάζεται.