Οι απόφοιτοί μας γράφουν

>> Ο Νίκος Ζάγκλας 
 
Τα Χριστούγεννα που μας πέρασαν, στο ασφυκτικά γεμάτο από κόσμο κέντρο της Πάτρας, είχα την τύχη να γνωρίσω από κοντά τον Νίκο Ζάγκλα, απόφοιτο της ειδίκευσης Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών (ΒΝΕΣ) του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου μας. Έχοντας αυτή τη μοναδική ευκαιρία δεν μπορούσα παρά να την εκμεταλλευτώ και να του ζητήσω να μου πει περισσότερα για την πορεία του, μια πορεία όπου απλώς με μια λέξη μπορεί να χαρακτηριστεί επιτυχημένη. 
 
Όλα ξεκίνησαν από την Πάτρα. Όντας ο ίδιος Πατρινός επιλέγει το 2001 το τμήμα Φιλολογίας της Πάτρας για τις προπτυχιακές σπουδές του και εκεί κεντρίζει το ενδιαφέρον του η Βυζαντινή Φιλολογία. Παίρνοντας το πτυχίο του, κάνει αιτήσεις για το μεταπτυχιακό του σε διάφορα πανεπιστήμια της Αγγλίας και γίνεται δεκτός στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου ασχολείται για ένα χρόνο με την Ύστερη Αρχαιότητα και το Βυζάντιο. Για το διδακτορικό του στρέφεται στον γερμανόφωνο χώρο και πιο συγκεκριμένα στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, το οποίο αποτελεί ένα ιδιαίτερα δυνατό κέντρο των Βυζαντινών Σπουδών παγκοσμίως με πολλά χρόνια παράδοσης. Θέμα της διατριβής του, η  οποία πραγματοποιήθηκε  με την στήριξη του ΙΚΥ, αποτελεί η έκδοση (μετάφραση, σχολιασμός και εισαγωγή) μιας συλλογής ποιημάτων του Θεόδωρου Προδρόμου, ενός Βυζαντινού λογίου του 12ου αι. Ταυτόχρονα, συμμετέχει και εργάζεται σε διάφορα προγράμματα στο Ινστιτούτο Βυζαντινών Σπουδών της Αυστριακής Ακαδημίας, ενώ διδάσκει για ένα χρόνο στο Πανεπιστήμιο  του Brno στην Τσεχία. Το 2014 υποστηρίζει την διατριβή του με summa cum laude κι έκτοτε αρχίζει να εργάζεται ως μεταδιδάκτωρ στο “Center for Studies on Literature and the Reception  of Byzantium” στο  Πανεπιστήμιο της Σιλεσίας στην Πολωνία και ως επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλας στην Σουηδία. Πρόσφατα, έκανε αίτηση και έγινε δεκτός στο ερευνητικό κέντρο του Πανεπιστημίου του Harvard Dumbarton Oaks, στην Ουάσινγκτον. Εκεί ασχολείται με το ποιητικό έργο του Θεόδωρου Προδρόμου και την ποίηση του 12ου αι. 
 
Πότε πήρες την μεγάλη απόφαση να φύγεις από την Ελλάδα και ν’ αρχίσεις σπουδές στο εξωτερικό; Ήταν μια απόφαση-μονόδρομος; 
 
Θα έλεγα ότι την απόφαση την πήρα αρκετά νωρίς, πριν ακόμη τελειώσω τη σχολή. Μπαίνοντας ήξερα ότι η κύρια επαγγελματική προοπτική που είχα ήταν να πάρω μια θέση διδασκαλίας στην μέση εκπαίδευση, όμως αυτό δεν με ενδιέφερε καθόλου, έτσι αποφάσισα να πάρω έναν άλλον δρόμο και ν’ ασχοληθώ ερευνητικά με  το αντικείμενο της Βυζαντινής Φιλολογίας. Από εκεί και ύστερα οι σπουδές στο εξωτερικό έμοιαζαν σχεδόν μονόδρομος, αφού στην Πάτρα και τότε όπως και τώρα δεν υπήρχε μεταπτυχιακό πρόγραμμα στις Βυζαντινές Σπουδές. Εκτός αυτού, ήθελα να βιώσω την εμπειρία του εξωτερικού, να γνωρίσω νέους ανθρώπους, να μάθω καλά μια ξένη γλώσσα και να λάβω όλα τα εφόδια που θα με έκαναν έναν ολοκληρωμένο ερευνητή. 
 
Έχοντας χαράξει μια αρκετά σημαντική πορεία στα Πανεπιστήμια του εξωτερικού κι έχοντας δει σε τι υπερέχει ή σε τι υστερεί το ελληνικό πανεπιστήμιο, ποια είναι η γνώμη σου για το τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών; Τι θα κρατούσες και τι θα βελτίωνες από το πρόγραμμα σπουδών στην ειδίκευση ΒΝΕΣ;  
 
Πιστεύω γενικά, ότι το περιεχόμενο των μαθημάτων ήταν πολύ ενδιαφέρον και το επίπεδο καλό. Είχα την τύχη να έχω ως καθηγήτρια την κα. Θεοδώρα Αντωνοπούλου, η οποία μου μετέδωσε το μικρόβιο και μ’ έκανε ν’ ασχοληθώ με το Βυζάντιο. Το βασικό πρόβλημα που εντόπισα ως φοιτητής είναι ότι δεν υπήρχε καλή ισορροπία στα μαθήματα της ειδίκευσης. Τα νεοελληνικά μαθήματα υπερίσχυαν των Βυζαντινών, τα οποία ήταν πολύ λίγα ενώ θα έπρεπε ίσως να βρίσκονται σε μια αναλογία 50-50 ή τουλάχιστον να προσφέρεται η δυνατότητα επιλογής στον φοιτητή. Είναι χαρακτηριστικό ότι την εποχή μου υπήρχαν στο τμήμα μόλις δυο Βυζαντινολόγοι σε σύγκριση με τους Νεοελληνιστές που ήταν σαφώς περισσότεροι. Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι αδύνατη και η οργάνωση ενός μεταπτυχιακού προγράμματος. Ένα άλλο πρόβλημα, το οποίο συνειδητοποίησα αργότερα, το πρώτο διάστημα των σπουδών μου στο εξωτερικό, είναι ότι δεν είχε δοθεί η έμφαση που έπρεπε στην συγγραφή μιας επιστημονικής εργασίας με καλά επιχειρήματα, η οποία είναι απαραίτητη γνώση στα ιδρύματα του εξωτερικού. Τέλος, αν και το επίπεδο γνώσης της αρχαίας ελληνικής είναι αρκετά υψηλό στους Έλληνες φοιτητές σε σχέση με το εξωτερικό εντούτοις, θα μπορούσαν να γίνουν βελτιώσεις και κυρίως ν’ αναπτυχθεί μια μεγαλύτερη οικειότητα και σχέση με τις πηγές και τα κείμενα.   
 
Δυστυχώς, υπάρχει μια γενική άγνοια και προκατάληψη απέναντι τόσο στις Βυζαντινές Σπουδές όσο κι απέναντι στο ίδιο το Βυζάντιο. Τι ήταν αυτό που σου δημιούργησε την επιθυμία ν’ ασχοληθείς μαζί του και ν’ αφιερώσεις τη ζωή σου σ’ αυτό; 
 
Ακριβώς, η άγνοια και η προκατάληψη που υπάρχει! Υπάρχουν υπερβολικά πολλά στερεότυπα για τον χώρο, τα μέλη του και την εποχή που δεν θα έπρεπε να υφίστανται και δεν υφίστανται. Κι αυτό όσο περίεργο κι αν ακούγεται συμβαίνει μόνο στην Ελλάδα. Οι Έλληνες έχουν δαιμονοποιήσει σχεδόν το Βυζάντιο, το βλέπουν ως ξεπερασμένο συνδέοντάς το με τον Mεσαίωνα και κάπως αυθαίρετα το θεωρούν μόνο ως μια κοινωνία συνδεδεμένη με τη θρησκεία. Όταν όμως ασχοληθεί κάποιος βαθύτερα με τη λογοτεχνία και την ιστορία του, βλέπει ότι δεν είναι μια απλή μίμηση της Κλασσικής Ελλάδας αλλά ότι ήταν μια αυτοκρατορία που την αξιοποίησε για να παράξει κάτι καινούριο. Σαφέστατα, δεν υπάρχει παρθενογένεση αλλά την ίδια στιγμή υπάρχει μια αυθεντικότητα, η οποία είναι ακατανόητη σ’ εμάς διότι πρόκειται για μια διαφορετική κοινωνία με τους δικούς της κανόνες. Είναι μια χιλιετία όπου συμβαίνουν ενδιαφέροντα πράγματα και καινοτομίες, οι οποίες λειτούργησαν ως γέφυρα ανάμεσα στην Κλασσική Ελλάδα και τον Διαφωτισμό. Ήδη από το σχολείο άρχισε να με ενδιαφέρει η εποχή αυτή γιατί ήταν πάντα στη γωνία, περιθωριοποιημένη. Ήμουν επομένως περίεργος να μάθω περισσότερα. 
 
Ποια είναι η κατάσταση στον τομέα των Βυζαντινών Σπουδών τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό και τι θα συμβούλευες τους νέους αποφοίτους του τμήματος Φιλολογίας που θέλουν ν’ ασχοληθούν με τις Βυζαντινές Σπουδές και τον χώρο της έρευνας; 
 
Δεν θα πω ψέματα. Η κατάσταση δεν είναι εύκολη ούτε στο εσωτερικό ούτε και στο εξωτερικό. Οι θέσεις είναι ελάχιστες και ιδίως στον τομέα της Βυζαντινής Φιλολογίας. Σε καμία όμως περίπτωση αυτό δεν θα πρέπει ν’ αποτρέψει κάποιον που θέλει ν’ ασχοληθεί πραγματικά και το αγαπά. Υπάρχουν πλέον αρκετά fellowships και ερευνητικά προγράμματα κι αν είσαι καλός κι έχεις το μεράκι πάντα βρίσκεις κάτι να κάνεις. Παρά το βάρος που δίνεται στις Θετικές Επιστήμες, οι Βυζαντινές και γενικά οι Ανθρωπιστικές επιστήμες δεν θα πάψουν ποτέ να υπάρχουν διότι είναι μέρος του πολιτισμού μας. Αν πάψουν να υπάρχουν, τότε θα πάψει να υπάρχει κι ο πολιτισμός όπως τον γνωρίζουμε. 
 
Προς το παρόν συνεχίζει ακάθεκτα να εργάζεται στα προγράμματα όπου ήδη συμμετέχει στην Αμερική και την Πολωνία ενώ αργότερα πιθανότατα να επιστρέψει στη Βιέννη, όπου ετοιμάζεται ένα νέο μεγαλεπήβολο εγχείρημα το οποίο αναμένεται να εγκριθεί και να υλοποιηθεί. Στο τέλος της συζήτησής μας, όταν τον ρώτησα ποια είναι τα σχέδιά του για το μέλλον, μου είπε ξεκάθαρα ότι θέλει να δει τον εαυτό του να παραμένει στο χώρο είτε αυτό συμβεί στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό.