TIME’S UP

Ο κινηματογράφος συχνά μοιάζει να κινείται σε μια δική του τροχιά, πλήρως ξεκομμένος από τα κοινωνικά δρώμενα. Μια πρόσφατη αλυσίδα γεγονότων, όμως, διέλυσε βίαια την ουτοπική εικόνα της κινηματογραφικής βιομηχανίας.

Όλα ξεκίνησαν από το δημοσιογράφο Ronan Farrow, ο οποίος έθιξε ένα θέμα που πολλοί συνάδελφοί του ίσως δεν τολμούσαν να πλησιάσουν. Τον Οκτώβρη του 2017 δημοσίευσε στους New York Times μια σειρά κατηγοριών από γυναίκες εις βάρος του Harvey Weinstein, σύμφωνα με τις οποίες ο κινηματογραφικός μεγαλοπαραγωγός του Hollywood είχε παρενοχλήσει σεξουαλικά 13 γυναίκες και βιάσει άλλες 3. Η θρυλική εταιρία ‘The Weinstein Company’ επί χρόνια αποσιωπούσε αυτές τις υποθέσεις μέσω οικονομικών διακανονισμών και νομικών συμφωνιών, αλλά, μετά τη δημοσίευση του άρθρου, αλλά και της έρευνας που τώρα ξεκινούσαν πολυάριθμοι άλλοι δημοσιογράφοι, και όσο τα ενοχοποιητικά στοιχεία συσσωρεύονταν, αναγκάστηκε να απολύσει τον παραγωγό. Και όσο το νήμα ξετυλιγόταν, όλο και πολλαπλασιαζόταν ο αριθμός των θυμάτων του Weinstein, φτάνοντας τα 80, συμπεριλαμβανομένων αρκετών δημοφιλών ηθοποιών. Γίνεται, πλέον, λόγος για το φαινόμενο Weinstein (Weinstein Effect), δηλαδή για την παγκόσμια τάση να καταγγέλλονται διάσημες προσωπικότητες και πρόσωπα με δύναμη για σεξουαλική κακοποίηση.

Η αποκάλυψη του σκανδάλου αυτού αποτέλεσε έναυσμα για την γνωστοποίηση κι άλλων παρόμοιων περιστατικών στις ΗΠΑ, ενώ η ίδια η αστυνομία του Λος Αντζελες κοινοποίησε ότι υπήρχαν 28 ανοιχτές υποθέσεις κακοποίησης προσώπων του θεάματος που επί χρόνια αποσιωπούνταν. Ξεκίνησε έτσι η καμπάνια ‘#MeToo’, στην οποία θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης από άτομα κύρους (ηθοποιών, σκηνοθετών, παραγωγών, υπεύθυνων κάστινγκ, αλλά και συντακτών γνωστών εφημερίδων, δημοσιογράφων, τηλεοπτικών παρουσιαστών, συγγραφέων, πολιτικών και στρατιωτικών) εξιστορούσαν την περίπτωσή τους με τη χρήση του hashtag #MeToo στο Twitter.

Σύντομα, η κοινωνική κατακραυγή οδήγησε, την 1η Ιανουαρίου, στην υπογραφή μιας επιστολής από δεκάδες δημοφιλείς γυναίκες παραγωγούς, σκηνοθέτες και δημοσιογράφους, στην οποία παρατίθεται ο σοκαριστικά μεγάλος αριθμός σεξουαλικών παρενοχλήσεων στις ΗΠΑ απέναντι σε γυναίκες, άνδρες και μέλη της ομοφυλοφιλικής κοινότητας (LGBT), και τονίζεται ότι έφτασε η στιγμή πρόσωπα με επιρροή να δραστηριοποιηθούν για την πάταξη του παγκόσμιου αυτού φαινομένου. Το κίνημα που αναδύθηκε από την επιστολή αυτή, ονόματι ‘Time’s Up’, παρουσιάστηκε για πρώτη φορά επισήμως στα φετινά βραβεία Golden Globes: ηθοποιοί ντυμένοι στα μαύρα, ως ένδειξη ενότητας, και συνοδευόμενοι ο καθένας από μια γυναίκα διακεκριμένη στον κλάδο της, διαδήλωσαν κατά της καταπίεσης και εκμετάλλευσης των γυναικών σε ανδροκρατούμενους χώρους. Διάσημες συγγραφείς, ακτιβίστριες, καταξιωμένες αθλήτριες και γυναίκες του πνεύματος συνέβαλαν, με την
παρουσία τους στο πλευρό των υποψηφίων, στην απόδοση της απαραίτητης σοβαρότητας στο ζήτημα, ενώ η εκφώνηση λόγων επί σκηνής υπέρ της φυλετικής ισότητας και της ισότιμης διαχείρισης των δύο φύλων στο χώρο της εργασίας, μπροστά στις κάμερες που μετέδιδαν την απονομή παγκοσμίως, επισήμανε τη δυναμικότητα του κινήματος.

Φυσικά, πολλοί θα ισχυριστούν ότι η δημιουργία του κινήματος και η προβολή του κατά την απονομή αποβλέπει στην προσωπική ανάδειξη των ίδιων των ηθοποιών και ότι δεν είναι παρά ένα πρόσκαιρο κατασκεύασμα για να προσελκύσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον και να τροφοδοτήσει τα μέσα. Εδώ με επιφύλαξη θα απαντήσουμε: πιθανόν. Όπως έχει αποδειχθεί ήδη μέσω του σκανδάλου, το Hollywood είναι κατά κόρον χρησιμοθηρικό και χειριστικό. Εκείνο, όμως, που είναι αδιαμφισβήτητο είναι ότι, μέσα από αυτή τη μαζική κινητοποίηση, ήρθε στο προσκήνιο το παγκόσμιο πρόβλημα της σεξουαλικής κακοποίησης και της παρενόχλησης των γυναικών σε χώρους διοικούμενους από άνδρες. Πριν λίγες μέρες, μάλιστα, πραγματοποιήθηκε στο Λος Άντζελες και το ‘Women’s March’, όπου για μια ακόμη φορά ισχυρές γυναίκες του Hollywood και πρώην θύματα, επέστησαν την προσοχή στα δικαιώματα των γυναικών και ενίσχυσαν το εύρος του κινήματος.

Τα πρόσωπα του θεάματος ασκούν σπουδαία επιρροή. Πρωταγωνιστούν στις οθόνες μας, κατευθύνουν την καταναλωτική μας συμπεριφορά μέσω της συμμετοχής τους σε διαφημίσεις και διαμορφώνουν την καθημερινότητά μας, βάσει του προβαλλόμενου τρόπου ζωής τους μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Επομένως, είναι αξιέπαινο το γεγονός ότι, για πρώτη φορά στην ιστορία του κινηματογράφου, οι προσωπικότητες αυτές συσπειρώνονται για την προώθηση ενός κινήματος που αφορά την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μαθαίνουμε στα σχολικά μας χρόνια τη διαφορά μεταξύ «ειδώλου» και «προτύπου». Εδώ, βλέπουμε τις δύο αυτές έννοιες να συγχωνεύονται και να ισχυροποιούν η μία την άλλη.

Η σεξουαλική κακοποίηση φυσικά δεν είναι ένα φαινόμενο που ακούσαμε για πρώτη φορά στα Golden Globes. Πρόκειται για ένα παγκόσμιο πρόβλημα, τα ποσοστά του οποίου συνεχώς αυξάνονται, καταρρίπτοντας την εντύπωση που έχουμε για τις κοινωνίες ισότητας και σεβασμού του γυναικείου φύλου. Η ένταση όμως με την οποία ακούστηκε το σύνθημα “Time’s Up” στα Golden Globes έδωσε το έναυσμα να σπάσει η σιωπή που ισχυροποιεί το φαινόμενο και το διαιωνίζει και αποτέλεσε επίσης εφαλτήριο για την απελευθέρωση των θυμάτων από συμπλέγματα φόβου, ντροπής και κατωτερότητας.

Παρακολουθήσαμε, λοιπόν, τον χώρο της έβδομης τέχνης να φανερώνει τα πιο κτηνώδη μυστικά του. Τον είδαμε όμως, στη συνέχεια, να μετουσιώνεται σε χώρο πραγματικής δημιουργίας, αλληλεπιδρώντας με την κοινωνία. Διότι, εν τέλει, αν η τέχνη χάσει τον κοινωνικό της χαρακτήρα, τι ατροφεί και καταρρέει περισσότερο; Η ίδια η τέχνη ή το κοινωνικό σύνολο;