Το Τμήμα Φιλολογίας: Παρουσίαση από την Πρόεδρο Κατερίνα Κωστίου

>>Η Κατερίνα Κωστίου, Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας και Πρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας

Το Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών δέχτηκε τους πρώτους φοιτητές τον Σεπτέμβριο του 1997. Σήμερα διαθέτει 23 μέλη ΔΕΠ, 3 μέλη ΕΔΙΠ, ένα ΕΤΕΠ και μια πολύ καλά οργανωμένη Γραμματεία. Μέσα στα 21 χρόνια που έχουν μεσολαβήσει, το Τμήμα έχει αποκτήσει την ιδιοπροσωπία του σε σχέση με τα ομοειδή τμήματα των άλλων πανεπιστημίων της χώρας. Η ιδιοπροσωπία αυτή έγκειται στην εξωστρέφεια, τη διεπιστημονικότητα και τη διεύρυνση του ορίζοντα επαγγελματικής σταδιοδρομίας των φοιτητών του. Στο τελευταίο βοήθησε το γεγονός ότι βρίσκεται σε ένα πανεπιστήμιο θετικής κατεύθυνσης και έχει αναπτύξει συνεργασία με άλλα τμήματα, αλλά και ο σχετικά χαμηλός μέσος όρος ηλικίας των περισσότερων μελών ΔΕΠ κατά την πρώτη δεκαετία, η οποία ήταν καθοριστική για τη συγκρότηση της φυσιογνωμίας του. Η ιδιοπροσωπία του Τμήματος αποτυπώνεται, επίσης, στη συστηματική καλλιέργεια της έρευνας και μελέτης με χρήση και αξιοποίηση νέων ψηφιακών τεχνολογιών. Αυτή κατέληξε το 2016 στην ίδρυση του «Κέντρου Ψηφιακής Έρευνας και Μελέτης», με στόχο την εξοικείωση των φοιτητών με το ψηφιακό επαγγελματικό περιβάλλον. Η εξωστρέφεια αποτυπώνεται στις πολλές συνεργασίες με διάφορα πανεπιστήμια της Ευρώπης, της Αμερικής και του Καναδά και σε ποικίλες επιστημονικές του δραστηριότητες.

Η Ειδίκευση Γλωσσολογίας συμμετέχει σε πολλά ερευνητικά προγράμματα, στοχεύοντας στην αριστεία, και σε πρωτοποριακά για την Ελλάδα ερευνητικά προϊόντα (όπως π.χ. ένα τριδιαλεκτικό ηλεκτρονικό λεξικό για τα Ποντιακά, τα Καππαδοκικά και τα Αϊβαλιώτικα, ένας ηλεκτρονικός διαλεκτικός άτλαντας για τη Λέσβο, ένα ψηφιακό μουσείο με αντικείμενο τον ελληνισμό της διασποράς). Επίσης, από το 2016 στο Τμήμα μας οργανώνεται θερινό σχολείο σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Ohio, του οποίου φοιτητές έρχονται να μάθουν ελληνικά και να γνωρίσουν τον ελληνικό πολιτισμό στον τόπο του.

Όλες οι Eιδικεύσεις διοργανώνουν σημαντικά συνέδρια είτε σε αχαρτογράφητες περιοχές (π.χ. «Το νοσηρό γέλιο: ερευνώντας κωμικές όψεις της ασθένειας στην κλασική αρχαιότητα», «Ιατρική και συναισθήματα στην αρχαιότητα»), είτε σε σημαντικά γνωστικά πεδία, των οποίων σήμερα επιβάλλεται η επανανάγνωση (όπως π.χ. το MedeaProject που στοχεύει σε μια νέα ανάγνωση της Μήδειας σε σχέση με την προσφυγική κρίση ή το διεθνές συνέδριο του ερευνητικού δικτύου Jocasta για την πρόσληψη των κλασικών μύθων), ή συνέδρια όπως: «Η διασπορά του Λόγου: Μετάφραση και Πολιτισμική Μεταφορά», «Ψηφιακές τεχνολογίες και Νεοελληνική Φιλολογία», «Μορφές του σύγχρονου ποιητικού λόγου», «Θανάσης Βαλτινός: το τέλος της αφήγησης;», και η «Β ́ [ΙΘ ́] Συνάντηση Ελλήνων Βυζαντινολόγων», ένα θεσμοθετημένο πια επιστημονικό γεγονός το οποίο φέτος διοργάνωσε το Τμήμα μας. Σε όλα τα συνέδρια συμμετέχουν ακαδημαϊκοί σημαντικών πανεπιστημίων της Ελλάδας και του εξωτερικού, ειδικοί στο θέμα που επιλέγεται κάθε φορά. Ακόμη, το Τμήμα είναι εξαιρετικά δραστήριο όσον αφορά τις διμερείς συμφωνίες Erasmus+, με τη συμμετοχή πολλών φοιτητών και μελών ΔΕΠ, προς και από το εξωτερικό. Αξίζει επίσης να επισημάνω την εξωστρέφεια προς την τοπική κοινωνία, με συμμετοχή των μελών του σε διάφορους πολιτισμικούς φορείς και τη σύναψη συνεργασιών με εκπαιδευτικά ιδρύματα και συλλόγους της ευρύτερης περιοχής.

Ένα άλλο πεδίο συντεταγμένων προσπαθειών βελτίωσης αφορά το μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα της ανεργίας. Η συμμετοχή του Τμήματος στο πρόγραμμα «Πρακτική άσκηση» είναι πολύ μεγάλη και υψηλής ποιότητας και δεν είναι λίγοι οι φοιτητές μας που εργάζονται σε πολιτισμικούς φορείς, ερευνητικά κέντρα, εκδοτικούς οίκους κ.ο.κ., ξεκινώντας από αυτό το πρόγραμμα. Προσπαθούμε να είμαστε ευέλικτοι όσον αφορά τον επαγγελματικό προσανατολισμό των αποφοίτων μιας σχολής που παραδοσιακά θεωρείται «καθηγητική» σχολή. Μέσα στο πλαίσιο της προϊούσας έκπτωσης των ανθρωπιστικών σπουδών παγκοσμίως, είναι επιβεβλημένο να διευρύνουμε το φάσμα των παρεχόμενων γνώσεων και να διανοιχτούμε σε συνέργειες που θα δώσουν νέες προοπτικές στους αποφοίτους μας. Εξυπακούεται ότι αυτό πρέπει να γίνει δίχως καμιά έκπτωση της ποιότητας της έρευνας και της μελέτης των βασικών αντικειμένων μας, που είναι η γλώσσα και τα κείμενα.

Δεν έχει νόημα να επαναλάβω αυτό που ακούγεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια περί συρρίκνωσης του ανθρώπινου δυναμικού των Τμημάτων και οικονομικών δυσκολιών. Ασφαλώς έχουμε προβλήματα: δεν έχουμε χρήματα για έρευνα, ούτε τα κτίριά μας είναι πάντα κατάλληλα, ούτε έχουμε τις υποδομές που χρειαζόμαστε και είναι πάντα μεγάλη η θλίψη μας όταν βρισκόμαστε στο εξωτερικό και άθελά μας συγκρίνουμε. Όμως το επιστημονικό επίπεδο των μελών του Τμήματος είναι πολύ υψηλό, εις πείσμα της κατάστασης, όπως είχε επισημανθεί και στην εξωτερική αξιολόγηση του Τμήματος το 2011. Φροντίζουμε να αναθεωρούμε προσεκτικά το Πρόγραμμα Σπουδών κάθε χρόνο, να βελτιώνουμε τις παρεχόμενες υπηρεσίες διαρκώς και να βρισκόμαστε κοντά στους φοιτητές μας, ενθαρρύνοντάς τους να συνεχίσουν τις σπουδές τους εντός και εκτός Ελλάδος ή να βρουν έναν προσανατολισμό ανάλογο των προσωπικών τους ενδιαφερόντων και των επιδόσεών τους. Αυτό που κατά τη γνώμη μου θα βοηθούσε τη βελτίωση της ποιότητας των σπουδών θα ήταν ένα πιο αυστηρά καθορισμένο καθηκοντολόγιο των μελών ΔΕΠ, με παράλληλη χρηματοδότηση της έρευνας και λιγότερη γραφειοκρατία, καθώς και ένα πιο αυστηρό πλαίσιο εργασίας για τους φοιτητές, με λιγότερες εξεταστικές και πιο διευρυμένο φάσμα επιλογών επιστημονικών πεδίων. Αλλά αυτή είναι μια άλλη συζήτηση. 

Το Τμήμα καλύπτει τρεις επιστημονικές ειδικεύσεις: Κλασικών Σπουδών, Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών και Γλωσσολογίας. Η Ειδίκευση Κλασικών Σπουδών επικεντρώνεται στη μελέτη και την έρευνα του αρχαίου ελληνικού και ρωμαϊκού κόσμου, με βάση τις μαρτυρίες που προέρχονται από ένα μεγάλο εύρος κειμένων: λογοτεχνικών, ιστορικών, φιλοσοφικών, ρητορικών και τεχνικών- επιστημονικών, τα οποία σώζονται ακέραια ή σε αποσπασματική μορφή. Οι προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές υποστηρίζονται από το “Εργαστήριο Μελέτης Μύθου και Θρησκείας στην Ελληνική και Ρωμαϊκή Αρχαιότητα” (βλ. http://mythreligion.philology.upatras.gr). Σημαντικό μέλημα των μελών της Ειδίκευσης είναι η εντατική καλλιέργεια του διεθνούς προφίλ της μέσα από την τακτική διοργάνωση διεθνών συνεδρίων και ημερίδων, τη συνεργασία με ερευνητές της ημεδαπής και αλλοδαπής και τη δημοσίευση και διάδοση του ερευνητικού της έργου από εκδοτικούς οίκους διεθνούς εμβέλειας.

Η Ειδίκευση Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών περιλαμβάνει δύο υποειδικεύσεις: Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών. Αντικείμενο της πρώτης είναι η μελέτη της γραμματείας, της ιστορίας και του πολιτισμού της Bυζαντινής αυτοκρατορίας· αντικείμενο της δεύτερης η μελέτη των λογοτεχνικών έργων του Νέου Ελληνισμού από τον 15ο αιώνα μέχρι σήμερα, κυρίως με συγκριτολογική σκόπευση. Πέρα από την ακαδημαϊκή και επιστημονική δράση των μελών ΔΕΠ, μέλη της αλλά και φοιτητές της συμμετέχουν σε ποικίλες πολιτισμικές δράσεις. Αρκετοί απόφοιτοί της συνεχίζουν τις σπουδές τους είτε στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών της ειδίκευσης, είτε σε άλλα μεταπτυχιακά προγράμματα της Ελλάδας ή του εξωτερικού. Το επιστημονικό έργο της Ειδίκευσης υποστηρίζεται από το «Εργαστήριο Παλαιογραφίας» (2004) και το νεότευκτο «Εργαστήριο Αρχειακών Τεκμηρίων & Τύπου» (2016) (www.eatt.philology.upatras.gr), το οποίο έχει ήδη αποκτήσει επτά λογοτεχνικά αρχεία, τη βιβλιοθήκη του Θανάση Βαλτινού, και σκοπεύει να διανοιχθεί στον χώρο της εκδοτικής. Στο πλαίσιο του Εργαστηρίου διοργανώνεται το Colloquium Νεοελληνικής και Συγκριτικής Φιλολογίας, με προσκεκλημένους από άλλα πανεπιστήμια.

Η Ειδίκευση Γλωσσολογίας καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ερευνητικών και διδακτικών ενδιαφερόντων στη Γενική Γλωσσολογία, σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο. Δίνεται έμφαση στη δομή και χρήση της γλώσσας, εστιάζοντας στα ελληνικά (σε σχέση με άλλες γλώσσες ή και άλλες μορφές της ίδιας γλώσσας). Το έργο της ειδίκευσης υποστηρίζεται από το εξαιρετικά δραστήριο “Εργαστήριο Νεοελληνικών Διαλέκτων” (www.lmgd.philology.upatras.gr), που ιδρύθηκε το 2000 και έχει σκοπό την καταγραφή και μελέτη των νεοελληνικών διαλέκτων, συμβάλλοντας έτσι στη διάσωση της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Η ερευνητική του ομάδα αποτελείται από μεταπτυχιακούς φοιτητές, υποψήφιους διδάκτορες, μεταδιδάκτορες και εξωτερικούς συνεργάτες (καθηγητές ελληνικών και ξένων πανεπιστημίων καθώς και ερευνητές γνωστών διαλεκτικών κέντρων). Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του, έχει αναλάβει 18 ερευνητικά προγράμματα, χρηματοδοτούμενα από ελληνικούς και ξένους φορείς, ύψους περίπου 1.600.00 ευρώ, και έχει συνεργαστεί με άλλα 14, τα περισσότερα ξένων πανεπιστημίων.

Αλλά η επιτυχία ενός Τμήματος κρίνεται και από τη σταδιοδρομία των αποφοίτων του. Ήδη ένας σημαντικός αριθμός αποφοίτων μας έχει ολοκληρώσει μεταπτυχιακές σπουδές σε διεθνούς φήμης πανεπιστήμια του εξωτερικού και ακολουθεί ακαδημαϊκή σταδιοδρομία ή έναν προσανατολισμό που προϋποθέτει συστηματική ανθρωπιστική παιδεία. Η επιτυχία τους μας δίνει τη δύναμη να υπηρετούμε με ακόμη περισστότερο πάθος τις ανθρωπιστικές επιστήμες, εις πείσμα μιας απάνθρωπης εποχής.

Σοφία Λαμπροπούλου, Senior Lecturer στο Παν/μιο του Liverpool

"Οι σπουδές και η εμπειρία που απέκτησα ως προπτυχιακή φοιτήτρια του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών αποτέλεσαν γερή βάση για τη μετέπειτα ακαδημαϊκή μου πορεία, λόγω του υψηλού επιπέδου διδασκαλίας, αλλά και των διαπροσωπικών σχέσεων που επικρατούσαν στο Τμήμα".

Ζωή Παπαθανασίου, Δικαστικός Υπάλληλος του Υπουργείου Δικαιοσύνης

"Είχα την τύχη να είμαι στην πρώτη “φουρνιά” φοιτητών που δέχθηκε το νεοσύστατο τμήμα του Φιλολογίας το 1997. Αυτή την πρώτη «ηρωική» εποχή του Τμήματος είχαμε μεγάλο ενθουσιασμό και τους καθηγητές μας πολύ κοντά να μας κατευθύνουν στις αναζητήσεις μας".

Ευάγγελος Κατσαρέλης, εργαζόμενος στο Κέντρο Ελληνικών Σπουδών (Ελλάδος) του Harvard

"Αναρίθμητες είναι οι ξεχωριστές στιγμές και τα πολύτιμα ερεθίσματα που είχα ως φοιτητής Φιλολογίας στη Πάτρα (2009-2013). Ένας πλούτος εμπειριών που με προετοίμασε για ό,τι ακολούθησε. Μαθήτευσα δίπλα σε ανθρώπους που όχι μόνο με εκπαίδευσαν στις φιλολογικές σπουδές, αλλά με γοήτευσαν με το πνεύμα τους και με συγκίνησαν με την εμπιστοσύνη που μου έδειξαν".

Τζένη Μπόλλα, Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων στη Γκαλερί Ζουμπουλάκη

"Το γνωστικό υπόβαθρο που μου παρείχε το Τμήμα Φιλολογίας έχει εφαρμογή και απήχηση σε ένα ευρύ φάσμα αντικειμένων απασχόλησης, καθώς στηρίζει το κομμάτι της παραγωγής επικοινωνιακού υλικού που κάθε τομέας ανεξαρτήτως ενδιαφέροντος περιλαμβάνει στον πυρήνα των δράσεών του".

Ράνια Καταβούτα, διδάσκει Νεοελληνική γλώσσα και λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο Διεθνών Σπουδών της Σαγκάης. Το 2017 της απονεμήθηκε το βραβείο «ασημένια μανόλια» από τον Δήμο Σαγκάης, για την προώθηση της σχέσης Κίνας-Ελλάδας

"Κριτήριο για την υποψηφιότητά μου στάθηκε τόσο η διδασκαλία μου όσο και η συμμετοχή μου σε ποικίλες εκδηλώσεις που αφορούν τον ελληνικό και τον κινεζικό πολιτισμό. Ενδεικτικά: διοργάνωσα λογοτεχνική ομάδα και βιωματικές δραστηριότητες, έδωσα διαλέξεις ώστε να γνωρίσουν καλύτερα την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό".

Δήμητρα Μελισσαροπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Γλωσσολογίας, Τμήμα Ιταλικής Φιλολογίας, Α.Π.Θ.

"Θα ήθελα να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλους τους καθηγητές του τμήματος για τις γνώσεις που μου προσέφεραν στο προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών και ιδιαίτερα στα μέλη της ειδίκευσης για το στέρεο επιστημονικό υπόβαθρομε το οποίο με εξόπλισαν τόσο σε προπτυχιακό όσο και σε μεταπτυχιακό επίπεδο".