Συνέντευξη με τη συγγραφέα και εικαστικό Ηρώ Νικοπούλου

Την Τρίτη 30 Οκτωβρίου 2018 πραγματοποιήθηκε η τελετή απονομής των βραβείων του 2ου διαγωνισμού μικροαφηγήματος της Βιβλιοθήκης - Κέντρου Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου Πατρών, σε μία όμορφη και πρωτοποριακή εκδήλωση σε γνωστό καφέ του κέντρου της Πάτρας. Εκλεκτές παρουσίες έδωσαν το παρόν όπως η συγγραφέας - εικαστικός κα Ηρώ Νικοπούλου, καθώς και ο ποιητής κ. Γιάννης Πατίλης. 

«Πέφτοντας το βιβλίο άνοιξε στη σελίδα 22»: Τα μικροαφηγήμα- τα που ξεχώρισαν, κοσμούν μια συλλεκτική έκδοση με επιμέλεια των εκδόσεων «Το Δόντι», την οποία μπορείτε να αναζητήσετε στα βιβλιοπωλεία.

Η κα Νικοπούλου μίλησε στη Μελιώ Κατσιφάρα για την ιστορία, τα χαρακτηριστικά του μικροαφηγήματος αλλά και για τα νέα άτομα. Απολαύστε την...

Θέλετε να μας περιγράψετε την ιστορία και εξέλιξη του μικροαφηγήματος;

Παρόλο που το μικρό διήγημα αλλά και το διήγημα- αστραπή (flash fiction) υπήρχε από την αρχαιότητα άλλοτε ως μύθος, ως απόφθεγμα, ως γνωμικό, ή ως ανεκδοτολογική ιστορία εγκιβωτισμένη σε μεγαλύτερες αφηγήσεις, όπως στον Ηρόδοτο, δεν είχε ποτέ ωστόσο ούτε αυτεπίγνωση ούτε προθετικότητα. Τάση που συνεχίστηκε και τους επόμενους αιώνες συμπεριλαμβανομένων των χριστιανικών με τις αγιολογικές ιστορίες και τα συναξάρια. H διάδοση, όμως, του καθημερινού τύπου τον 19ο αι. και ιδίως των λογοτεχνικών περιοδικών, λόγω της επιβεβλημένης περιορισμένης έκτασης των πεζογραφικών συνεργασιών που ζητούσαν και μπορούσαν να φιλοξενήσουν, επέδρασαν στη διαμόρφωση του διηγήματος της νεωτερικότητας, τον πρόδρομο του σημερινού μικροδιηγήματος.

Γιατί στρεφόμαστε ολοένα και περισσότερο σε αυτό; Οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής και το διαδίκτυο μήπως παίζουν καθοριστικό ρόλο;

Οπωσδήποτε η παγκοσμιοποίηση και το διαδίκτυο έχουν παίξει ρόλο. Συμβατικά μπορούμε να πούμε πως το ιστορικό πλαίσιο που καθορίζει τη μορφή του μικροδιηγήματος ανάγεται στο 1991, όταν ο Τίμ Λι Μπέρνερς έδωσε σε δημόσια χρήση το στρατιωτικό
εργαλείο του Internet. Το δίκτυο ως καθημερινό μέσο επικοινωνίας 
μας έχει εξοικειώσει με τη συντομία, τα σύντομα μηνύματα, τα μικρά κείμενα. Από την άλλη, ο τρομακτικός όγκος πληροφόρησης που μας κατακλύζει, μας οδηγεί αναγκαστικά στην όσο το δυνατόν οικονομικότερη διαχείρισή του, στις μικρές φόρμες.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του μικροαφηγήματος; Αρκεί μόνο ο περιορισμός των λέξεων;

Τα χαρακτηριστικά του μικροδιηγήματος είναι η συμπύκνωση, η λιτότητα, η οικονομία στην πλοκή, η έξυπνη αποσιώπηση του σημαντικού, ο λειτουργικός υπαινιγμός, συχνά ο αιφνιδιασμός ή ακόμα και η ανατροπή του αναμενόμενου τέλους και η απο-αυτοματοποίηση της γλώσσας. Όλα αυτά συντελούν στην όσο γίνεται μικρότερη έκταση του διηγήματος. Πάντως, ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε, που υπήρξε ένας από τους πατέρες του είδους, είπε ότι πρέπει να είναι τόση ώστε να μπορεί να διαβάζεται μεμιάς, σε μία ανάγνωση, “in one sitting” σε μια καθισιά, πράγμα πουισχύει ακόμα περισσότερο σήμερα...

Τι έχει να «ζηλέψει» από ένα αφήγημα;

Δεν θεωρώ πως έχει κάτι να ζηλέψει. Στοχεύει αλλού. Στη μεγάλη πεζογραφική φόρμα, που είναι το μυθιστόρημα, η νουβέλα, αλλά ίσως και το κλασικό πολυσέλιδο διήγημα, ο συγγραφέας αναπτύσσει άλλες αφηγηματικές δυνατότητες, όπως είναι οι κύριοι και δευτερεύοντες χαρακτήρες, η ψυχολογική τους προσέγγιση και ανάπτυξη ή οι περιγραφικές λεπτομέρειες και πρωτίστως η συνειδητή επιβράδυνση στην εξέλιξη της πλοκής (retardation). Έτσι, ο αναγνώστης βυθίζεται ευκολότερα -παγιδεύεται, θα έλεγα- στον κόσμο του κειμένου. Αντιθέτως, στο διήγημα- αστραπή (flash fiction) απαιτείται η πλήρης εγρήγορση του αναγνώστη, ο οποίος καλείται να φανταστεί και να συμπληρώσει γεγονότα τα οποίαμπορεί να μην περιγράφονται καν στο κείμενο.

Πώς θα ενθαρρύνατε τα νέα άτομα να ακολουθήσουν τα όνειρά τους, ιδιαιτέρως αν έχουν σχέση με τη συγγραφή; Υπάρχουν συστατικά επιτυχίας;

Ποτέ δεν πίστεψα σε συνταγές. Ακόμη και όταν μαγειρεύω, κάθe φορά ανασυνθέτω τα υλικά που χρειάζομαι με διαφορετικό τρόπο. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες σταθερές επιλογές που βοηθούν προς την επιθυμητή κατεύθυνση· μιλώντας για το γράψιμο, σίγουρα αυτό που προηγείται είναι το διάβασμα. Το πολύ διάβασμα. Και όταν ξεκινήσει η περιπέτεια της γραφής δεν χρειάζεται βιασύνη, τα κείμενα πρέπει να ωριμάζουν, χρειάζονται επεξεργασία, δοκιμασία στο χρόνο, και τέλος να θυμόμαστε όταν είναι απαραίτητο και την σημαντική χρήση του delete.

Μια ευχή για το νέο ακαδημαϊκό έτος που ξετυλίγεται μπροστά μας;

Να αγαπάμε περισσότερο αυτό που κάνουμε κάθε φορά και να του αφοσιωνόμαστε ανιδιοτελώς.